
چرخه هاي رشد ويروسي:
براي رشد ويروسها در سلولها، دو نوع چرخه داريم: لايتيك و لايزوژنيك
اول چرخه لايتيك را توضيح ميدم و بعدش هم در پست هاي بعد لايزوژنيك
روي سطح ويروسها نسخه هاي متعددي از پروتئين ها قرار دارد كه به طور ويژه و اختصاصي با پروتئين هاي گيرنده در سطح سلولهاي ميزبان متصل مي شه و به عبارت ديگه رونشيني انجام مي گيره و ويروس به طور اختصاصي به سلول ميزبانش متصل مي شود. و اين برهم كنش آغازي است براي فرايند آلوده سازي ويروس.
در مرحله بعد DNA يا RNA ويروس از يكي از رههاي موجود، غشاي پلاسمايي را پشت سر مي گذاره و وارد سيتوپلاسم سلول ميزبان مي شود. بعضي وقتها حتي پس از ورود ماده ژنتيكي به سلول ميزبان، ماده ژنتيكي همچنان با يك سري از پروتئين هاي ويروسي همراه هست. ژنوم بيشتر ويروسهاي DNA دار يوكاريوتي معمولا به همراه گروهي از پروتئين هاي متصل به خود وارد هسته سلول ميزبان مي شوند و در ارتباط نزديك به DNA ميزبان قرار مي گيرند. DNA ويروسي از دستگاه نسخه برداري سلول ميزبان سواستفاده كرده و از آن بيگاري مي كشه و رونويسي mRNA هاي ويروسي را پيش مي برد و اين mRNA ها با كمك ريبوزوم ها، tRNA و عوامل ترجمه اي سلول ميزبان، سنتز پروتئين هاي ويروسي را الگودهي مي كند.
پروتئين هاي ويروسي سنتز شده در سلول ميزبان، اكثرا در يكي از اين سه گروه قرار مي گيرند: 1- آنزيم هاي ويژه اي كه براي همانندسازي ويروس ضروري اند، 2-عوامل مهار كننده اي كه سنتز DNA,RNA و پروتئين هاي خود سلول ميزبان را متوقف مي كنند (و فقط سلول را مجبور مي كنند براي ويروس كار كند) 3- پروتئينهاي ساختماني كه در ساختن ويريونهاي جديد بكار مي روند. معمولا پروتئينهاي اين دسته در مقدارهاي بيشتر از دو گروه اول توليد مي شوند.
بعد از اينكه سنتز صد ها تا هزاران ويريون جديد در سلول ميزبان به پايان رسيد، اغلب ميزبانان باكتريايي و برخي از سلولهاي جانوري و گياهي آلوده را مي تركاندو يا به نحوي تجزيه مي كند. البته در خيلي از عفونتهاي ويروسي جانوري و گياهي، هيچ پديده لايتيك (تجزيه اي) آشكاري ديده نشده و سلول مرده ميزبان با فساد و فروپاشي تدريجي خودش ويريونها را آزاد مي كند.
اينها مراحل رونشيني ، نفوذ و همانندسازي و آزاد كردن ويريونها در چرخه لايتيك بود.
نتيجه اين چرخه توليد دور جديدي از ذارت ويروسي و مرگ سلول است. شكل زير چرخه لايتيك را براي باكتريوفاژ T4 نشان مي دهد. البته اين مراحل براي ويروسهاي پوشش دار جانوري پيچيده تر است كه بعدا توضيح مي دهم.
يك ويروس انگل كوچكي است كه به طور خود به خود نمي تواند توليد مثل كند. اين ذره كوچك فقط وقتي مي تواند توليد نسخه هاي بيشتري از خودش را هدايت كند كه سلول مناسبي را آلوده كرده باشه و از دستگاه بيوسنتزي او بيگاري بكشد. ماده ژنتيك اغلب ويروسها همان طور كه قبلا هم گفتم DNA يا RNA است. (اسيد نوكلئيكي كه مي تواند تك رشته اي يا دو رشته اي باشد.) لفظ ويريون Virion معمولا به تمام ذره آلوده كنده ويروسي گفته مي شه كه شامل اسيد نوكلئيك و يك پوسته پروتئيني خارجي است. در ساده ترين ويروسها ماده ژنتيكي موجود ويروس فقط براي رمز كردن 4 پروتئين كفايت مي كند، در حاليكه ويروسهاي پيچيده توانايي ساختن 100 تا 200 پروتئين را دارند.
حالا اين موجودات چطور و چه كساني را آلوده مي كنند؟
اين حقيقت كه بازه ميزباني در ويروسها (بازه ميزباني يعني گروهي از سلولهاي مختلف كه ويروس توانايي آلوده سازي آنها را دارد.) عموما كوچك و محدود است ، مبناي مناسبي براي رده بندي ويروسها فراهم كرده است.
ويروسي كه فقط باكتري هاي را آلوده مي كند، باكتريوفاژ يا به صورت خلاصه فاژ ناميده مي شه.
به ويروسهايي كه سلولهاي جانوري يا گياهي را آلوده مي كنند، لفظ عمومي ويروسهاي جانوري يا ويروسهاي گياهي را مي دهند. معدودي از ويروسها هم مي توانند در گياهان رشد كنند و هم در حشراتي كه از آنان تغذيه مي كنند. در اين مورد مثلا اگر حشره تحرك زيادي داشته باشه، به عنوان ناقل ، ويروس را بين گياهان مستعد پراكنده مي كند. يك مثال واسه اين حالت ، ويروس كوتولگي زرد سيب زميني است كه علاوه بر گياه سيب زميني مي تونه در حشره اي كه از برگهاي اين گياه تغذيه مي كند نيز رشد كند.
بازه ميزباني وسيع ويژگي بعضي از ويروسهاي اكيدا جانوري است كه بهترين نمونه اش Vesicular stomatitis virus هست، ميزبان اين ويروس گروه وسيعي از سلولهاي جانوري هستند، از حشرات گرفته تا خيلي از انواع سلولي در پستانداران. اغلب ويروسهاي جانوري محدود به يك شاخه مشخص از جانداران هستند و بعضي هاشون هم فقط توانايي آلوده كردن چند گونه نزديك بهم را دارند (مثل پوليوويروس كه در نخستي ها بيماري ايجاد مي كنه)
مبحث بازه "سلولهاي ميزباني" وقتي مطرح مي شه كه يك ويروس جانوري حتي در بدن جانور ميزبان خود هم نتونه تمام انواع سلولها را آلوده كند. و اين حالت به خاطر وجود گيرنده هاي مناسب براي اتصال ويريون در سطح تنها بعضي از انواع سلولي است.